3 online
Wielkość czcionki

Przepisy prawne

Sposób realizacji programów zdrowotnych oraz podmiotów upoważnionych do ich wdrażania został uregulowany w szeregu przepisów prawnych.

Ustawy samorządowe (z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa) określają w sposób ogólny rolę gmin, powiatów i województw, wskazując, że do ich zadań należy ochrona i promocja zdrowia. Zadania te są dopiero precyzowane w kolejnych aktach prawnych.

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz.U. z 2008 r. Nr 164 poz. 1027 ze zm.) podaje następującą definicję programu zdrowotnego:

„program zdrowotny – zespół zaplanowanych i zamierzonych działań z zakresu opieki zdrowotnej ocenianych jako skuteczne, bezpieczne i uzasadnione, umożliwiających w określonym terminie osiągnięcie założonych celów, polegających na wykrywaniu i zrealizowaniu określonych potrzeb zdrowotnych oraz poprawy stanu zdrowia określonej grupy świadczeniobiorców, finansowany ze środków publicznych”.

Ustawa mówi, że programy zdrowotne mogą opracowywać, wdrażać, realizować i finansować ministrowie, jednostki samorządu terytorialnego lub NFZ. Wyboru realizatora programu zdrowotnego dokonuje się w drodze konkursu ofert (art. 48 ww. ustawy). Precyzuje ponadto zadania władz publicznych, wymieniając wśród nich promocję zdrowia i profilaktykę, jako narzędzia do tworzenia warunków sprzyjających zdrowiu.

Wszystkie szczeble administracji samorządowej oraz Ministerstwo zdrowia są zobowiązane do opracowywania i realizacji oraz oceny efektów programów zdrowotnych wynikających z rozeznanych potrzeb zdrowotnych i stanu zdrowia mieszkańców (wytyczne te zawarto w art. 6-9 oraz art. 10 ustawy). Wojewoda natomiast odpowiada za przekazywanie informacji o niniejszych działaniach ministrowi właściwemu do spraw zdrowia (art. 9).

Do 30 czerwca 2011 roku wyboru realizatora programu zdrowotnego można było dokonać na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej, w drodze konkursu ofert lub dotacji dla podległych zakładów opieki zdrowotnej. Obecnie, w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2011 Nr 112 poz. 654), należy kierować się nowymi przepisami.

Nowa ustawa podaje definicję promocji zdrowia, która brzmi:

„promocja zdrowia - działania umożliwiające poszczególnym osobom i społeczności zwiększenie kontroli nad czynnikami warunkującymi stan zdrowia i przez to jego poprawę, promowanie zdrowego stylu życia oraz środowiskowych i indywidualnych czynników sprzyjających zdrowiu”.

Według ustawy promocja zdrowia należy do działalności leczniczej. Wprowadzone przepisy przewidują możliwość uzyskiwania środków publicznych przez podmiot wykonujący działalność leczniczą z przeznaczeniem na realizację zadań w zakresie programów zdrowotnych i promocji zdrowia, w tym na zakup aparatury i sprzętu medycznego oraz wykonanie innych inwestycji koniecznych do realizacji tych zadań (art. 114 ustawy).

Poza aktami prawnymi regulującymi ogólne kwestie realizacji programów zdrowotnych, jest szereg przepisów odnoszących się w sposób bardziej szczegółowy do tematu profilaktyki. Dotyczą one m.in. priorytetów zdrowotnych, wykonywania badań profilaktycznych w określonych grupach ludności lub przeciwdziałania ważnym problemom zdrowotnym i społecznym (np. narkomania, alkoholizm, zakażenia wirusem HIV). Bezpośrednio z tych przepisów wynikają również szczególne zadania władz rządowych i samorządowych. Wśród najważniejszych aktów prawnych wymienić należy:

  1. Ustawę z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych" (Dz.U. 05.143.1200 ze zm.)
  2. Ustawę z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U.94.111. 535 ze zm.)
  3. Ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U.08.234.1570 ze zm.)
  4. Ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U.05.179.1485 ze zm.)
  5. Ustawę z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (j.t. Dz.U.07.70.473 ze zm.)
  6. Ustawę z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (j.t. Dz.U.04.125.1317 ze zm.)
  7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2009 r. w sprawie priorytetów zdrowotnych (Dz.U.09.137.1126)
  8. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U.09.140.1148)
  9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 sierpnia 2009 r. w sprawie organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą (Dz.U.09.139.1133)
  10. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazywania informacji o programach zdrowotnych oraz wzoru dokumentu zawierającego te informacje (Dz.U.08.163.1024).

Działalność profilaktyczna nie jest oczywiście wyłącznie domeną administracji publicznej. Samorządy, ministerstwa czy NFZ zostały ustawowo upoważnione do realizacji programów zdrowotnych, ale działaniami z zakresu promocji zdrowia, edukacji zdrowotnej i profilaktyki zajmuje się także cały szereg innych instytucji, organizacji lub osób. Są to dla przykładu służby sanitarno-epidemiologiczne, szkoły, przedszkola oraz organizacje pozarządowe, których zadania w tym zakresie również regulują odpowiednie przepisy.

Projekt i wykonanie:Projektowanie i tworzenie stron www